Schrijfwijze: In of op? Stijl of steil?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: In of op? Stijl of steil?

Een moeilijk te maken onderscheid in de Nederlandse taal is dat tussen in en op wanneer het over een eiland gaat. Zo stond onlangs in een interview met Superman-acteur Henry Cavill dat hij in Jersey was geboren.

Het onderscheid tussen in en op is er één van geografie ten opzichte van staatskunde. Eilanden als Jersey, Corsica of Texel zijn eilanden die behoren bij een land, het zijn geen landen op zich. Dit betekent dat de schrijfwijze die behoort bij het woord eiland, op dus, wordt over genomen. Je bent geboren op een eiland dus ook op Jersey. Anders is dat voor bijvoorbeeld Cuba of IJsland. Dit zijn weliswaar ook eilanden, maar tevens de namen van landen. In dat geval wordt de schrijfwijze ook overgenomen. Een voorbeeld is: het onderwijssysteem in Cuba.

Stijl of steil?

In de Volkskrant stond dat iemand graag blond stijl haar wilde. De spreekster in kwestie valt hierin niets te verwijten maar de journalist wel. Het gaat namelijk niet over de klasse van het haar maar over het hebben van recht (of glad) haar. Steil haar dus. Een letter verschil leidt tot een totaal andere zin.

Schrijfwijze: 65+er of 65-plusser? Hoewel of ondanks dat?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: 65+er of 65-plusser? Hoewel of ondanks dat?

Een belangrijk aspect van goede tekstbeheersing is consequent zijn in de manier waarop men een bepaalde schrijfwijze hanteert. Een goed voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld het gebruik van cijfers. Wanneer men drie schrijft, schrijf dan niet in de volgende alinea 3. Een ander voorbeeld is het gebruik van de schrijfwijze van een samengesteld woord. Op de website Frankwatching werd nogal gegoocheld met de schrijfwijze van 65-plusser. Zo werd op meerdere plekken in het artikel voor deze wijze gekozen.

Toch werd ook zo nu en dan een andere schrijfwijze gehanteerd.

Deze laatste wijze is niet alleen inconsequent, hij is ook fout. wanneer men ervoor kiest om in plaats van plusser te schrijven een plusteken te gebruiken vervalt namelijk de samenstellingsregel. 65e en plusser zijn afzonderlijk als woorden te gebruiken, 65+ en er niet. Kies je ervoor om 65+'er te schrijven, gebruik dan een apostrof.

Hoewel of ondanks dat?

In de vertaling van de Scandinavische thriller De Zoon van Jo Nesbø viel het gebruik van de woorden ondanks dat op.

Dit gebruik is een typisch voorbeeld van ronduit lelijk taalgebruik. Ondanks dat, het gebruik van twee woorden, is simpelweg omslachtig. Een mooi, direct, Nederlands woord dat exact hetzelfde betekent bestaat namelijk ook. Hoewel heeft in dit gebruik exact dezelfde betekenis en is daarom veel mooier en beter. De schrijfwijze van ondanks dat is niet verkeerd, toch is het niet goed. Hoe tegenstrijdig dat ook mag klinken.

Schrijfwijze: ik ervoor of erna? Zwarte Pietdiscussie of Zwartepietdiscussie?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: Ik ervoor of erna? Zwarte Pietdiscussie of Zwartepietdiscussie?

Ditmaal in Schrijfwijze twee voorbeelden die de wenkbrauwen deden fronsen, maar beide juist bleken.

Onlangs viel het oog op een wat vreemde rubrieknaam in een plaatselijk blad. Ik en mijn club was de titel. Hoort dat niet andersom, mijn club en ik? Nee, dat blijkt niet perse zo te moeten. Allereerst is het zichzelf niet op de eerste plaats zetten wanneer men over een aantal personen spreekt slechts een vorm van beleefdheid, geen regel. Ten tweede gaat het in dat geval om personen en in dit geval om een band. Ik en mijn club gaat over clubliefde, niet over een activiteit die de club en de persoon in kwestie samen uitvoeren.

Schrijfwijze heeft regelmatig in het teken gestaan van spatiegebruik. Voornamelijk wanneer dit gebruik onjuist was. Ook deze week leek er weer een voorbeeld bij te komen. Totdat bleek dat er een uitzondering op de regel bestaat. Want wat is het geval, een eigennaam wordt in de Nederlandse taal ook met spatie als één geheel gezien. Anders dan bij tweede divisie en tweededivisieclub spreken we daarom wel van Zwarte Piet en Zwarte Pietdiscussie.

Schrijfwijze: Spatiegebruik, juist of niet? Eigennaam, ja of nee?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: Spatiegebruik juist of niet? Eigennaam, ja of nee?

Een een e-mailbericht over een vacature viel te lezen dat men op zoek was naar een content medewerker. Spatiegebruik is al vaker aan de orde gekomen op het Schrijfwijzeblog en ook hier is het op zijn plaats aan te geven waarom dit fout is. Content medewerker is zoals duidelijk te lezen is in dit bericht bewust los van elkaar geschreven, het staat namelijk tweemaal kort achter elkaar op dezelfde wijze gespeld.

Contentmedewerker is als definitie dan ook nog niet in (online) woordenboeken te vinden. Toch lijkt mij dat, wanneer men ook over een redactiemedewerker, productiemedewerker en baliemedewerker spreek, de enige juiste schrijfwijze het aaneenschrijven van de beide woorden is. Denk bijvoorbeeld ook aan het woord contentmanagementsysteem.

 Eigennaam, ja of nee?

In hetzelfde e-mailbericht stond te lezen dat het Internet een belangrijke bron van informatie zou vormen. Het gebruik van de hoofdletter duidt erop dat de maker van het bericht in de veronderstelling was dat het Internet een eigennaam betrof. Dit is simpelweg onjuist, er bestaat geen bedrijf of persoon met de naam Internet die eigenaar is van het wereldwijde web waar wij allen dagelijks gebruik van maken.

Schrijfwijze: Haarlem's of Haarlems? Sportster of sport-ster?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: Haarlems of Haarlem's? Sportster of sport-ster?

In een artikel op decorrespondent.nl over de het verleden en de toekomst van de Europese Unie stond Haarlem's Dagblad geschreven. Deze (verkeerde) bezitsvorm staat ook wekelijks in het blad Panorama in de rubriek Wouter's onderwereld.

De s die aan het woord wordt toegevoegd duidt op een bezit. Haarlem zijn dagblad, Wouter zijn onderwereld. Voor het toevoegen van deze s geldt hetzelfde als bij meervoudsvormen. Als de klank van de klinker er niet door veranderd kan de s eraan vast, verandert het de klank, dan moet voor de apostrof gekozen worden. In het geval van medeklinkers of klinkers met een accent wordt geen gebruik gemaakt van een apostrof. In dit geval dus Haarlems Dagblad (ook nog eens een eigen naam) en Wouters onderwereld.

Sportster of sport-ster?

Zo nu en dan kom je een woord tegen dat gespeld is op een wijze waarover je je twijfels kunt hebben. Soms blijken die twijfels ongegrond. Een voorbeeld hiervan is het koppelteken in het woord sport-ster dat in één van de verhalen in het boek Verhaal halen van Mart Smeets te lezen valt.

Wat wil het geval? Zowel de schrijfwijze sportster als de schrijfwijze sport-ster kan goed zijn. Dit is afhankelijk van de persoon waarop geduid wordt. Gaat het om een vrouw die sport beoefent dan spreken we van een sportster. Gaat het echter om iemand die een ster is in zijn vak, zoals in dit geval basketballer Michael Jordan, dan spreken we van een sport-ster. Dit om te voorkomen dat er twijfel bestaat of het over geslacht of over status gaat.

Schrijfwijze: Googlen of googelen? Geplant of gepland?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: googlen of googelen? Geplant of gepland?

In een artikel op Spitsnieuws.nl over de verborgen talenten van tv-presentator Arjen Lubach als dance-producer werd gesproken over googlen. Googlen is het werkwoord dat is ontstaan om het gebruikmaken van de internetzoekmachine Google aan te duiden. Het ultieme bewijs van de dynamiek van taal. Twintig jaar geleden kende geen enkele Nederlander heet woord googlen.

Het is misschien ook om die reden dat het woord verkeerd gespeld is. de correcte wijze is googelen. De hoofdletter van de eigen naam Google verval, zoals gebruikelijk, bij het werkwoord. Engelse woorden die op -le veranderen krijgen gebruikelijk de extra e wanneer een werkwoordsvorm zijn intrede in de Nederlandse taal doet. Denk bijvoorbeeld aan scrabbelen of shuttelen.

Geplant of gepland?

Auto-correct en andere spellingwijzers kunnen uitermate van pas komen. Het verkleint de kans op spelfouten aanzienlijk. Behalve als de verkeerde schrijfwijze die je gebruikt in andere gevallen wel juist is. Dit levert soms grappige foutjes op. Het voorbeeld uit de kop, geplant of gepland, is hiervan een goed voorbeeld. Geplant is een vervoeging van planten, hetgeen je doet met bomen en struiken wanneer je ze in je tuin plaatst. Gepland is een vervoeging van plannen, hetgeen je doet als je afspraken maakt met jezelf of anderen.

Schrijfwijze: adem halen of ademhalen? gelijkspelen of gelijk spelen?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag:adem halen of ademhalen? Gelijkspelen of gelijk spelen?

Een op het eerste gezicht simpele, maar daarom niet minder belangrijke regel van de Nederlandse taal is die van de samenstelling. Samenstellingen zijn namelijk twee woorden die ook los van elkaar geschreven ieder een eigen betekenis hebben. Toch is het samenvoegen van deze woorden verplicht wanneer zij achterelkaar in een zin voorkomen. Een belangrijke reden hiervoor is dat zij afzonderlijk van elkaar een andere betekenis dan de bedoelde betekenis kunnen krijgen.

Ademhalen 

Ademhalen is een goed voorbeeld van een samenstelling waar de woorden een andere betekenis krijgen als zij los van elkaar worden geschreven. Ademhalen is een werkwoord. Maak je er adem halen van, dan betekent dat niet dat je ademhaalt, maar adem haalt, alsof je adem bij een waterput met een emmertje kunt ophalen. De betekenis verandert waardoor je niet meer zegt wat je daadwerkelijk bedoelt.

Een ander voorbeeld is gelijkspelen of gelijk spelen. Gelijkspelen doe je wanneer je bijvoorbeeld aan een voetbalwedstrijd deelneemt die in een gelijke stand eindigt. je hebt dan gelijkgespeeld. Gelijk spelen doe je als je thuiskomt en op de bank neerploft om games te spelen, je komt thuis en gaat gelijk spelen.

Op de website van Signalering onjuist spatiegebruik staat misschien wel het meest heldere voorbeeld. Het verschil tussen lang afstandsloper en langeafstandsloper. Een afstandsloper kan lang zijn maar een loper kan ook gespecialiseerd zijn in lange afstanden. Dit zijn dus twee totaal verschillende betekenissen alleen maar door het gebruik van een spatie.