Schrijfwijze: die of dat? Meervoudfout?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: die of dat? Meervoud fout?

Het gebruik van aanwijzend voornaamwoorden lijkt men in Nederland moeilijker te vinden dan vroeger. Welk van deze aanwijzend voornaamwoord (die, deze, dit of dat) gebruik je nu in welk geval? De simpele regel die hiervoor geldt is kijken naar het lidwoord dat ervoor staat. In dit voorbeeld gaat het om 'het' bedrijf. Bij het-woorden horen dit en dat. Bij de-woorden horen deze en die, net zoals dat geldt voor elke meervoudsvorm.

Meervoudfout

Het is niet gemakkelijk om Amerikaanse teams in Nederlandse teksten te besprken. Want wat is vaak het geval, Amerikaanse sportteams hebben vaak een meervoudsnaam, bijvoorbeeld New York Knicks. Dit wekt de suggestie dat daarom ook werkwoordsvormen in meervoud geschreven moeten worden. Toch is dit niet altijd juist. Het onderscheid dat wordt gemaakt heeft te maken met het verschil tussen de club en de leden.

In deze twee voorbeelden, de eerste van NU.nl, de tweede van AD.nl, zien we het verschil. De tweede, van AD.nl is in dit geval de juiste. De coach is weliswaar ontslagen, maar niet door alle Knicks. Hij is ontslagen door de vereniging (al kan een vereniging eigenlijk niemand ontslaan, dat kunnen alleen mensen, maar zie daarvoor een eerdere blogpost), AD maakt dit handig duidelijk door het woord basketbalclub voor de naam te zetten.

Schrijfwijze: lidwoorden en afkortingen? Dubbelop?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: lidwoorden en afkortingen? Dubbelop?

Lidwoorden voor afkortingen plaatsen is niet altijd even gemakkelijk. De allermoeilijkste is misschien wel de NRC, simpelweg omdat er vele redenen aan te voeren zijn waarom het NRC ook zou kunnen. Toch geniet de NRC de voorkeur. NRC is namelijk de afkorting van Nieuwe Rottterdamsche Courant. Het lidwoord slaat altijd op het belangrijkste zelfstandig naamwoord in een afkoting, in dit geval courant. Omdat het de courant is, is het dus ook de NRC. Zoals ook deze bekende columnist van de krant het schrijft.

Dubbelop?

Diezelfde bekende columnist gaat overigens ook wel eens de fout in. Zo heeft hij het bijvoorbeeld over een rechtstreekse live verbinding. In deze drie woorden zijn twee fouten te ontdekken. Allereerst ontbreekt het koppelteken tussen live en verbinding, live-verbinding. De tweede is echter het dubbele gebruik van rechtstreeks. Live betekent namelijk ook rechtstreeks. Het twee keer zeggen van hetzelfde wordt ook wel een tautologie genoemd. Het woord rechtstreekse was in dit geval overbodig.

Schrijfwijze: spatie, ja of nee? 12e of twaalfde?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: spatie ja of nee? 12e of twaalfde? 

Spatiegebruik is al vaak besproken in deze serie. Meestal wordt een spatie onjuist gebruikt, zo ook in dit geval op een website vol marketingtips. De regel in de Nederlandse taal is dat wanneer woorden aan elkaar geschreven kunnen worden, dat ook moet gebeuren. In dit geval spreken we dus over marketingcampagnes. Wanneer je het niet zeker weet, probeer dan een ander, vergelijkbaar woord ervoor in de plaats te zetten wat het makkelijker maakt. Denk in dit geval bijvoorbeeld aan verkiezingscampagnes.

12e of twaalfde?

Steeds vaker gebruikt men cijfers om een getal uit te drukken in plaats van het cijfer uit te schrijven. Dit is op zichzelf niet fout hoewel getallen van één tot en met twintig evenals tientallen en honderdtallen stylistsch mooier zijn in woord dan in getal. Kiest men er echter voor om toch de getallen te gebruiken, wees dan consequent. In dit geval, van de webstiee Bright.nl, zien we binnen tien woorden afstand 12e en vierde gebruikt worden. Beter zou in dit geval het gebruik van het woord twaalfde zijn geweest.

Schrijfwijze: omarmt of omarmd? Als of dan?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: omarmt of omarmd? Als of dan?

Het voltooid deelwoord is momenteel misschien wel de taalregel die het slechtst wordt toegepast in de Nederlandse taal. Wanneer deze regel niet goed wordt aangeleerd is hij ook ontzettend moeilijk te begrijpen. In dit voorbeeld, uit een boek over drugscrimineel Charles Z. zien we dat de FIOD werd omarmt. De bekende kofschip-regel (of voor de jongeren: kofschiptaxietje of xtc-koffieshopje) leert ons dat de letter m van omarmen een zogenaamde stemhebbende klank is, hij komt immers niet in kofschip voor. Wanneer een dergelijk werkwoord wordt vervoegd tot voltooid deelwoord dan eindigt deze altijd op een d. Een andere manier om dit te onthouden is door er verleden tijd van te maken, omarmde. Hier is de d duidelijk hoorbaar, wat het gemakkelijker onthouden maakt. Omarmt wordt overigens ook niet door een spellingchecker als fout aangemerkt, in tegenwoordige tijd bestaat omarmt namelijk wel als woord.

Als of dan?

Wanneer gebruik je als en wanneer gebruik je dan? Ook dit is een regel die steeds minder vaak goed wordt toegepast. In dit specifieke voorbeeld, uit hetzelfde boek over Charles Z. wordt bij een vergelijking dan gebruikt. Het gebruik van het woord dan is echter alleen juist wanneer een overtreffende trap wordt beschreven. Dit betekent dus dat in dit onderstaande voorbeeld (een vergelijking), dat er zo'n grote als, in plaats van zo'n grote dan, geschreven had moeten worden.

Schrijfwijze: Qua of kwa? Wie schrijft?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: Qua of kwa? Wie schrijft?

In een nieuwsbrief werd een oproep geplaatst. De oproeper in kwestie wilde zijn website graag verbeteren kwa uitstraling. De moeilijkheid in een woord als qua, wat de juiste spelling is van het woord, zit hem in het feit dat het nimmer is gemoderniseerd tijdens één van de vele herzieningen van de Nederlandse taal. Qua wordt al sinds de negentiende eeuw op dezelfde wijze gespeld.

Wie schrijft?

In een artikel op Bright.nl werd een aantal feiten uit een onderzoek opgesomd. Het onderzoek werd gedaan en gepubliceerd door een Duits consultancybureau. Het is dan ook verleidelijk om te denken dat het consultancybureau het onderzoek ook schreef.

Deze, veel voorkomende, onjuistheid noemt men ook wel antropomorfisme. Hierbij worden menselijke eigenschappen toegekend aan dingen of dieren. Een consultancybureau kan niet schrijven, een werknemer of onderzoeker van het consultancybureau kan dit echter wel.

Schrijfwijze: te goed of tegoed? Rede of reden?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: te goed of tegoed? Rede of reden?

Wanneer je nog iets van iemand krijgt, bijvoorbeeld wanneer iemand een schuld bij jou heeft opgebouwd, dan heb je iets van hem tegoed. In het onderstaande voorbeeld, uit een boek over voormailig bvd'er Paul H. staat echter een spatie tussen te en goed. Hoewel dit fout lijkt, men lijkt te impliceren dat dit beter dan goed is, wordt dit toch goedgekeurd in de Nederlandse taal. Om fouten te voorkomen is het echter aan te raden één schrijfwijze te hanteren. De meest gangbare, de wijze zonder spatie (tegoed) geniet dan altijd de voorkeur.

Rede of reden?

Een veel gemaakte fout is het verwarrend gebruik van rede en reden. Vaak wordt bedoeld op 'het waarom van een daad' oftewel de reden, met een n op het eind. In het onderstaand voorbeeld, uit een artikel op AD.nl over een rechtzaak, staat een foutieve wijze.

Wanneer men het heeft over een rede, dus zonder n op het eind, dan heeft men het over een toespraak.

Schrijfwijze: Ajacied of Ajaxied? Belanden of belandden?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: Ajacied of Ajaxied? Belanden of belandden?

Zelfs ervaren schrijvers en hun redacteuren kunnen zo nu en dan in de knoop raken als het gaat om de juiste schrijfwijze van woorden. Zo vielen bij het lezen van een boek over misdaad in Nederland twee dingen op. Ten eerste rees de vraag of Ajacied hetzelfde is Ajaxied. Mogen deze beide vormen gebruikt worden, of is er maar één juiste?

Juist omdat hier een x in het woord werd gebruikt viel hij direct op. Dit komt omdat de juiste schrijfwijze Ajacied is. Latijnse namen en naamwoorden die eindigen op een x veranderen in een c bij vervoeging. Dit geldt ook voor sportploegen genoemd naar deze figuren, de spelers en andere betrokkenen van deze ploegen worden immers altijd aangeduid met -ied, bijvoorbeeld Ajacied of Heraclied,

Belanden of belandden

Een woord hoeft niet altijd verkeerd gespeld te zijn om toch onjuist te zijn. Zo viel in hetzelfde boek de schrijfwijze belandden op. 

Om een duidelijker beeld te geven zijn de werkwoorden in een aantal opeenvolgende zinnen omcirkeld, waarbij belandden in het rood is gemarkeerd. Zoals te zien zijn alle zinnen in onvoltooid tegenwoordige tijd (ott) geschreven. Behalve de tussenzin die in onvoltooid verleden tijd (ovt) is geschreven. In dit geval had hier de verdachten (zij) belanden moeten staan.