Schrijfwijze: te goed of tegoed? Rede of reden?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: te goed of tegoed? Rede of reden?

Wanneer je nog iets van iemand krijgt, bijvoorbeeld wanneer iemand een schuld bij jou heeft opgebouwd, dan heb je iets van hem tegoed. In het onderstaande voorbeeld, uit een boek over voormailig bvd'er Paul H. staat echter een spatie tussen te en goed. Hoewel dit fout lijkt, men lijkt te impliceren dat dit beter dan goed is, wordt dit toch goedgekeurd in de Nederlandse taal. Om fouten te voorkomen is het echter aan te raden één schrijfwijze te hanteren. De meest gangbare, de wijze zonder spatie (tegoed) geniet dan altijd de voorkeur.

Rede of reden?

Een veel gemaakte fout is het verwarrend gebruik van rede en reden. Vaak wordt bedoeld op 'het waarom van een daad' oftewel de reden, met een n op het eind. In het onderstaand voorbeeld, uit een artikel op AD.nl over een rechtzaak, staat een foutieve wijze.

Wanneer men het heeft over een rede, dus zonder n op het eind, dan heeft men het over een toespraak.

Schrijfwijze: Ajacied of Ajaxied? Belanden of belandden?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: Ajacied of Ajaxied? Belanden of belandden?

Zelfs ervaren schrijvers en hun redacteuren kunnen zo nu en dan in de knoop raken als het gaat om de juiste schrijfwijze van woorden. Zo vielen bij het lezen van een boek over misdaad in Nederland twee dingen op. Ten eerste rees de vraag of Ajacied hetzelfde is Ajaxied. Mogen deze beide vormen gebruikt worden, of is er maar één juiste?

Juist omdat hier een x in het woord werd gebruikt viel hij direct op. Dit komt omdat de juiste schrijfwijze Ajacied is. Latijnse namen en naamwoorden die eindigen op een x veranderen in een c bij vervoeging. Dit geldt ook voor sportploegen genoemd naar deze figuren, de spelers en andere betrokkenen van deze ploegen worden immers altijd aangeduid met -ied, bijvoorbeeld Ajacied of Heraclied,

Belanden of belandden

Een woord hoeft niet altijd verkeerd gespeld te zijn om toch onjuist te zijn. Zo viel in hetzelfde boek de schrijfwijze belandden op. 

Om een duidelijker beeld te geven zijn de werkwoorden in een aantal opeenvolgende zinnen omcirkeld, waarbij belandden in het rood is gemarkeerd. Zoals te zien zijn alle zinnen in onvoltooid tegenwoordige tijd (ott) geschreven. Behalve de tussenzin die in onvoltooid verleden tijd (ovt) is geschreven. In dit geval had hier de verdachten (zij) belanden moeten staan.

Schrijfwijze: op komst of opkomst? Te veel of teveel?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: op komst of opkomst? Te veel of teveel?

In de Nederlandse taal, anders dan in bijvoorbeeld het Engels, proberen we de spatie zo veel als mogelijk uit te bannen. Samenstellingen genieten vrijwel altijd de voorkeur. Toch zijn er een aantal uitzonderingen op de regel.

Zo kan het bijvoorbeeld voorkomen dat de betekenis van het woord verandert wanneer voor samenvoeging wordt gekozen. op komst of opkomst bijvoorbeeld. Wanneer we het hebben over opkomst als samenvoeging dan hebben we het over bijvoorbeeld de hoeveelheid mensen die ergens aan meedeed, de opkomst bij verkiezingen bijvoorbeeld. Ook kan het gaan over een fenomeen dat steeds vaker voorkomt, de opkomst van het bloggen bijvoorbeeld.

Hebben we het over op komst, dus met een spatie, dan hebben we over iets wat aanstaande is. Zo is in het bovenstaande voorbeeld het jaargetijde winter niet ver weg meer. Denk bijvoorbeeld ook aan een zwangerschap, dan is een baby op komst.

Te veel of teveel?

Een andere is het verschil tussen teveel en te veel. Deze is ingewikkelder omdat zij in de basis een redelijk gelijke definitie kennen. te veel betekent namelijk dat je met minder ook het gewenste resultaat had kunnen boeken. je hebt bij voorbeeld te veel woorden gebruikt om een opstel te schrijven. 

Teveel betekent dat er een overschot is. Deze schrijfwijze gebruik je wanneer teveel een zelfstandig naamwoord is. Een teveel of het teveel.

Schrijfwijze: seconde of seconden? Basketball of basketbal?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: seconde of seconden? Basketball of basketbal?

Misschien wel de moeilijkste van alle meervoudsvormen is die van de tijdseenheden. Want je hebt immers 24 uren maar je kunt ook 24 uur erover doen. Toch zit dat bij bijvoorbeeld minuten en seconden anders.

Vooral waneer het over seconden gaat blijkt er nog weleens iets fout te gaan. Terwijl het best gemakkelijk te onderscheiden is, is het meer dan één en dus meervoud? Dan komt er altijd een n achteraan. 

Basketbal

Regelmatig ontstaat er enige verwarring over de schrijfwijze van het woord basketbal. Is dat nu met een l of met dubbel l? Dit komt omdat de Nederlandse en Engelse schrijfwijzen inderdaad precies in die ene letter verschillen.

Zo kan het dus gebeuren dat in een Nederlandse tekst een Engelse schrijfwijze terecht komt zoals basketballwedstrijd. Overigens is het belangrijk om te vermelden dat wanneer men over de Amerikaanse profcompetitie NBA schrijft het kan zijn dat gekozen wordt voor het consequent doorvoeren van de schrijfwijzde basketball. Dit gebeurt bijvoorbeeld op sportblog SportAmerika. In andere gevallen is de Nederlandse wijze basketbal, de enige juiste.

Schrijfwijze: Continu of continue?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: Continu of continue?

De schrijfwijze van het woord continu lijkt steeds vaker voor verwarring te zorgen. Steeds vaker wordt achter het woord een e geplakt. Op zich is de schrijfwijze continue niet verkeerd, dit is echter afhankelijk van de context.

Een synoniem voor continu is voortdurend. Wanneer iets voortdurend verandert, verandert het dus continu. En voortdurende verandering is een continue verandering. Wil je dus het woord continu gebruiken, dan is het synoniem voortdurend een goed ezelsbruggetje om de schrijfwijze te testen.

Overigens is het leuk om te weten dat de opmars van de schrijfwijze continue met iets heel anders te maken heeft, namelijk de opkomst van videogames. In video games wordt de vraag continue? regelmatig gesteld. De vertaling hiervan is eerder vervolgen dan voortduren. Denk ook aan het einde van een aflevering van een televisieserie to be continued/wordt vervolgd.

Schrijfwijze: In of op? Stijl of steil?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: In of op? Stijl of steil?

Een moeilijk te maken onderscheid in de Nederlandse taal is dat tussen in en op wanneer het over een eiland gaat. Zo stond onlangs in een interview met Superman-acteur Henry Cavill dat hij in Jersey was geboren.

Het onderscheid tussen in en op is er één van geografie ten opzichte van staatskunde. Eilanden als Jersey, Corsica of Texel zijn eilanden die behoren bij een land, het zijn geen landen op zich. Dit betekent dat de schrijfwijze die behoort bij het woord eiland, op dus, wordt over genomen. Je bent geboren op een eiland dus ook op Jersey. Anders is dat voor bijvoorbeeld Cuba of IJsland. Dit zijn weliswaar ook eilanden, maar tevens de namen van landen. In dat geval wordt de schrijfwijze ook overgenomen. Een voorbeeld is: het onderwijssysteem in Cuba.

Stijl of steil?

In de Volkskrant stond dat iemand graag blond stijl haar wilde. De spreekster in kwestie valt hierin niets te verwijten maar de journalist wel. Het gaat namelijk niet over de klasse van het haar maar over het hebben van recht (of glad) haar. Steil haar dus. Een letter verschil leidt tot een totaal andere zin.

Schrijfwijze: 65+er of 65-plusser? Hoewel of ondanks dat?

Taal mag dan een dynamisch iets zijn, sommige schrijfwijzen zijn gewoon fout. Andere zijn verschrikkelijk lelijk. In de serie Schrijfwijze neem ik zo nu en dan een aantal foute woorden en zinnen onder de loep die mij opvallen. Vandaag: 65+er of 65-plusser? Hoewel of ondanks dat?

Een belangrijk aspect van goede tekstbeheersing is consequent zijn in de manier waarop men een bepaalde schrijfwijze hanteert. Een goed voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld het gebruik van cijfers. Wanneer men drie schrijft, schrijf dan niet in de volgende alinea 3. Een ander voorbeeld is het gebruik van de schrijfwijze van een samengesteld woord. Op de website Frankwatching werd nogal gegoocheld met de schrijfwijze van 65-plusser. Zo werd op meerdere plekken in het artikel voor deze wijze gekozen.

Toch werd ook zo nu en dan een andere schrijfwijze gehanteerd.

Deze laatste wijze is niet alleen inconsequent, hij is ook fout. wanneer men ervoor kiest om in plaats van plusser te schrijven een plusteken te gebruiken vervalt namelijk de samenstellingsregel. 65e en plusser zijn afzonderlijk als woorden te gebruiken, 65+ en er niet. Kies je ervoor om 65+'er te schrijven, gebruik dan een apostrof.

Hoewel of ondanks dat?

In de vertaling van de Scandinavische thriller De Zoon van Jo Nesbø viel het gebruik van de woorden ondanks dat op.

Dit gebruik is een typisch voorbeeld van ronduit lelijk taalgebruik. Ondanks dat, het gebruik van twee woorden, is simpelweg omslachtig. Een mooi, direct, Nederlands woord dat exact hetzelfde betekent bestaat namelijk ook. Hoewel heeft in dit gebruik exact dezelfde betekenis en is daarom veel mooier en beter. De schrijfwijze van ondanks dat is niet verkeerd, toch is het niet goed. Hoe tegenstrijdig dat ook mag klinken.